Բառագիտությունը լեզվաբանության այն բաժինն է, որում ուսումնասիրվումեն լեզվի բառերի տարբեր հատկանիշները (ձևը, իմաստը, ծագումը, ինչպես նաև բառարաններն ու նրանց տեսակները), ընդհանրապես լեզվի բառապաշարը։
Ամեն մի լեզու ունի իր բառերի ամբողջությունը՝ բառապաշարը։ Բառապաշարը
թեև ամբողջություն է, սակայն քարացած չէ և ժամանակի ընթացքում փոփոխվում
է, որոշ բառեր այլևս չեն գործածվում, ստեղծվում են նոր բառեր, բառեր են
փոխառվում այլ լեզուներից, ինչպես նաև կարող են փոփոխվել բառերի
իմաստները։ Ամեն մի բառ ունի իր իմաստը, որը կոչվում է բառիմաստ։ Առանց
իմաստի բառ չկա։ Սակայն բառերի մի մասն արտահայտում է ոչ թե մեկ, այլ
մեկից ավելի իմաստներ։
Միայն մեկ իմաստ արտահայտող բառերը կոչվում են
մենիմաստ, իսկ մեկից ավելի իմաստներ արտահայտող բառերը՝ բազմիմաստ։
Մենիմաստ են արագաքայլ, բազալտ, բազմազգ, գորգապատ, եռագմբեթ, թերարժեքություն, խեցեգործ բառերը: Բազմիմաստ բառերը արտահայտում են մեկից ավելի իմաստներ։ Այդ իմաստներից մեկը լինում է առաջնային, իսկ մյուսները՝
երկրորդական, թեև լեզվի զարգացման ընթացքում հիմնական իմաստը կարող է
փոխարինվել մեկ այլ իմաստով։ Օրինակ՝ գրիչ բառը գրաբարում առաջին հերթին
նշանակում էր գրագիր, գրող, նոտար, դպիր, գրերի ընդօրինակող, նկարիչ, ապա
նաև գրելու գործիք, փորագրության գործիք։ Իսկ ժամանակակից հայերենում
գրիչ առաջին հերթին նշանակում է թանաքով գրելու գործիք, ապա նոր միայն
ձեռագրի ընդօրինակող, գրագիր։
Բազմիմաստ բառն ունենում է մի տարածված, խոսքաշարից դուրս առաջին
հերթին ընկալելի, հիմնական իմաստ և նոր միայն փոխաբերական իմաստներ։
Օրինակ՝ խիստ առաջին հերթին նշանակում է պահանջկոտ, բարձր պահանջներ
ներկայացնող և նոր միայն արտահայտում այլ իմաստներ, ինչպես՝ խիստ ձմեռ,
խիստ նկատողություն և այլն։
Բազմիմաստ բառերի կիրառությունը նպաստում է խոսքի սեղմությանը, իսկ
հատկապես գեղարվեստական խոսքում՝ պատկերավորությանը, խորիմաստությանը։ Հեղինակները հաճախ են բազմիմաստ բառերով գեղեցիկ խոսք ստեղծում։
Մի տուն երգով արցունք ցողեմ
Իմ պապի տան բեկորներին…
Ա՜խ, գեթ երգի մի տուն թողնեմ
Ինձնից հետո եկողներին (Համո Սահյան)։
Մայրս այս մայր երկրի մեջ՝
Արևի դեմ մի ճրագ (Հովհաննես Շիրազ)։
Հաշվեցե՛ք նաև մի վերջի՜ն անգամ,
Թե այդ ի՞նչ ձևով,
Ի՜նչ մեքենայի օգնությամբ բարի
Դեռ կարելի է մարդուն մա՛րդ պահել
Եվ կամ նո՛ր միայն մարդուն դարձնել Մա՜րդ... (Պարույր Սևակ)
Գործնական աշխատանք
1. Տրված բազմիմաստ բառերից յուրաքանչյուրով կազմե՛լ
երկուական նախադասություն՝ բառերը գործածելով տարբեր իմաստներով։
Հաց-Ես սիրում եմ թարմ հաց ու պանիր ուտել: Դաշտում ոսկեգույն հաց է աճում: Ծով-Մենք ամռանը գնացինք ծով: Հրապարակում ծով մարդ կար: Ալեկոծվել-Քամուց ալեկոծվեց մեծ լիճը: Տատիկի սիրտը ալեկոծվեց վախից: Քար-Տղան փոքր քար նետեց ջրի մեջ: Նա շատ քար սիրտ ունի: Երկաթե-Դուռը երկաթե փական ունի: Նա երկաթե առողջություն ունի:
2.Փակագծերում տրվածներից ընտրել այն բառը, որը
փոխաբերական իմաստով կլրացնի տողասկզբի բառին։
1. առվակ (կարկաչուն, մոլորված, լայն)
2. ժայռ (բարձր, մտախոհ, ուղղաձիգ)
3. ծաղիկ (բուրավետ, դեղին, ժպտուն)
4. փողոց (ուրախ, ասֆալտապատ, լայն)
5. սենյակ (կահավորված, նորոգված, հյուրընկալ)
6. հուշարձան (քարե, նախշազարդ, հպարտ)
7. բերդ (կիսավեր, ալևոր, հինավուրց)
8. ցայտաղբյուր (գեղեցիկ, քանդակազարդ, զվարթ)
9. ամպ (ճերմակ, թավահոնք, անձրևաբեր)
10. գիրք (կաշեպատ, մաշված, իմաստուն)